Orintowane meteoryty to jedne z najpiękniejszych, najdoskonalszych pod względem formy okazów. Przez kolekcjonerów są bardzo cenione i poszukiwane, a ich ceny mogą nieraz być o wiele wyższe niż innych okazów z tego samego spadku.

              Meteoryty te to nic innego jak okazy, które podczas lotu przez naszą gęstą atmosfere nie obracały się chaotycznie, lecz były skierowane tylko jedną stroną w kierunku swojego lotu. Mogło by się wydawać, że nie ma w tym nic nadzwyczajnego, a jednak jest to proces bardzo wyjątkowy, dlatego też orientowanych meteorytów jest tak mało, a okazów idealnie orientowanych jest pewnie nie więcej niż kilkadziesiąt na 25 000 znanych meteorytów (przy czym jeden spadek to nieraz kilkadzieciąt tysięcy pojedynczych okazów z których każdy może być orientowany). Ocenia się, że jest to około 5% meteorytów kamiennych, które wykazują przynajmniej częściową orientacje).

              Musimy sobie wyobrazić, że taki kawałek skały, po nieraz milionach lat przemierzania próżni kosmosu w stanie nieważkości obrając się w sposób chaotyczny, nie zakłucony żadnym przyciąganiem czy inną siłą. W końcu znajduje się w strefie oddziaływania pola grawitacyjnego naszej planety i zostaje przez nią przyciągnięty co powoduje dalsze zmiany rotacji przyszłego meteorytu. W końcu meteor wchodzi z ogromną prędkością w coraz gęstrze warstwy atmosfery napotykając coraz wiekszy opór, co powoduje efekt bolidu i okaz zaczyna sie gwałtownie topić. Podczas tego krótkiego lotu zostaje odparowana większa część masy początkowej. Większość okazów w takiej sytuacji będzie bezwładnie wirować i zmieniać płaszczyznę natarcia, czyli strone zwróconą w kierunku lotu. Jednak czasami może się zdarzyć, że meteor ustawi się w taki sposób, że ogromne ciśnienia i opór powietrza spowodują jakby zakleszczenie meteoru w jednej pozycji. Wtedy to ze zwykłego kawałka skały lub żelaza niklonośnego, zacznie się tworzyć meteoryt orientowany.

              Mogą powstać dwa rodzaje meteorytów orientowanych. Meteoryty o kształcie stożka (głowicy rakietowej lub pocisku karabinowego) oraz przypominające kształtem tarczę. Oba te rodzaje tworzą się w wyniku topienia się tylko jednej ich strony, skierowanej w kierunku ich lotu. Pierwszy typ powstaje gdy meteor obraca się wogół swej osi, prostopadle do kierunku lotu, natomiast drugi pozostaje w bezruchu. Aby lepiej wyobrazić to sobie, trzeba przyjrzeć sie temu zdjęciu.

              Kształt zbliżony do owalnego osiąga jakieś 99.999% spadających meteorytów. Czasem jednak jakiemuś okazowi udaje się osiągnąć forme orientowaną. Największe szanse na to mają okazy z dużych deszczów meteorytów, gdzie do Ziemi dotarło wiele różnej wielkości okazów. Z bardziej znanych spadków wyróżniają się tutaj przede wszystkim meteoryty Gao-Guenie, Sikhote-Alin, Taza. Powodów jest kilka. Przede wszystkim dostępna jest duża ilość okazów z tych spadków, tak więc jeżeli wiemy na co zwracać uwagę, to bardzo prawdopodobne, że wśród parudziesięciu okazów znajdziemy przynajmniej jeden noszący oznaki orientowania. Druga sprawa, że okazy te pochodzą ze spadków wybuchowych (oczywista sprawa przy deszczu meteorytów), czyli takich, gdzie jedna lub więcej brył w końcowej fazie lotu po prostu eksplodowała na skutek temperatury, ciśnienia powietrza i wewnętrznej struktury skały. Eksplozja taka produkuje nieraz ogromną ilość pojedynczych okazów, które zostają wyrzucone w różnych kierunkach z różną siłą. Wtedy to jeśli będą sprzyjające warunki, pewna ilość okazów zacznie spadać i topić się tylko jedną stroną nabierając orientowanego kształtu. Inna sprawa oczywiście, jeżeli mamy do czynienia tylko z jednym okazem z pojedynczego spadku. Przykładowym meteorytem może być chociażby polski meteoryt Baszkówka. Jest to jeden z najładniejszych meteorytów tego typu na świecie.

              Każdy z nas chciałby posiadać w kolekcji przynajmniej jeden meteoryt orientowany. Ale trzeba też wiedzieć czego szukać. Nie możemy mieć złudzeń, że uda nam się kupić meteoryt choćby w połowie tak doskonały jak Baszkówka czy Adamana. To są okazy najwyższej klasy, które tak naprawde są bezcenne. Jeśli już ktoś posiada taki okaz, to prędzej sprzeda żone do Iranu, a dom zastawi, niż pozbędzie się okazu jedynego w swoim rodzaju.
Meteoryt orientowany najłatwiej jest rozpoznać po stróżkach spływającej skorupy oraz po charakterystycznie zagiętym brzegu, podobnym do zagiętego brzegu materiału aby się nie strzępił. Zagięcie to występuje zawsze po przeciwnej stronie w stosunku do kierunku lotu okazu. Bardzo często też z powodu samego procesu kształtowania meteorytu, okaz z jednej strony jest gładki, natomiast z drugiej chropowaty, nierówny. Trochę trudniej sprawa ma się z meteorytami metalowymi które o wiele częściej posiadają na powierzchni regmaglipty a już na pewno są one o wiele głębsze niz w meteorytach kamiennych. W tym wypadku często można znaleźć okazy które mają cechy orientowania, ale nie można dojść do tego np. którą stroną leciały lub stróżki zastygłej skorupy rozchodzą się w zupełnie niezgodnych kierunkach sugerujących, że okaz prawdopodobnie spadał skierowany co jakiś czas inna stroną do kierunku lotu.

              Tak więc jak to zwykle bywa ile okazów tyle możliwych kształtów i orientacji. Jak to mawiają starzy poszukiwacze: "Nie znajdziesz dwa razy takiego samego meteorytu".


Typ TARCZA
Middlesbrough [L6] 1.6kg
Middlesbrough [L6] 1.6kg
Middlesbrough [L6] 1.6kg
NWA xxxx 1380g
NWA xxxx 1380g
NWA xxxx 1380g
Gao [H5] #1 16g
Gao [H5] #1
Gao [H5] #1
Gao [H5] #2 17g
Gao [H5] #2
Gao [H5] #2
Gao [H5] #3 11g
Gao [H5] #3
Gao [H5] #3
Horace [H5] 19.3kg
Horace [H5] 19.3kg
Horace [H5] 19.3kg
NWA
NWA
NWA


Typ STOŻEK
Adamana
Adamana
Adamana
Taza 5.5g
Sikhote-Alin 4.6g
Sikhote-Alin 11g
Taza 5.5g
Sikhote-Alin 4.6g
Sikhote-Alin 11g
Sikhote-Alin 13g
Sikhote-Alin 13g
Sikhote-Alin 13g
NWA
NWA
NWA
Willamette [IIIAB] 14 ton
Willamette [IIIAB]
Willamette [IIIAB]
Willamette [IIIAB]

Zdjęcia udostępnione przez:

Bernd Pauli HD (Willamette, Horace)
Grand Elliott (2x Sikhote-Alin)
Christian Anger (Taza 5.5g)
Nelson Oakes (NWA)
Mike Farmer (Sikhote-Alin 13g)


Ostatnia zmiana: